Seminars

 

 

Taboedoorbreking versus Instandhouding

Verslag derde Seminar Meisjesbesnijdenis. Apeldoorn, 31 mei 2007

Opening en Kennisquiz

 

Malika Elmouridi (Enzovoort) opent het derde seminar. Ze heet alle aanwezigen welkom en bedankt de projectpartners voor het organiseren van deze bijeenkomst. De vrouwen uit de Somalische gemeenschap, die in grote getale aanwezig zijn, en de lokale zelforganisatie Mudanthe heet zij specifiek welkom en ze bedankt hen voor het werven van deelnemers in Apeldoorn en omgeving. Er is één programmawijziging: Keen Mahamed is ziek, zij wordt voor workshop 1 vervangen door Ger Ceelen (Pharos).

 

Vervolgens start Malika de eerste ronde van de kennisquiz die bestaat uit de volgende vragen:

 

1.       Zijn alle vormen van meisjesbesnijdenis in Nederland verboden?

2.       Is meisjesbesnijdenis onherstelbaar?

3.       Wordt meisjesbesnijdenis net als jongensbesnijdenis in Nederlandse ziekenhuizen uitgevoerd?

4.       Is meisjesbesnijdenis een religieuze plicht?

 

Over het antwoord op de vragen 1, 3 en 4 zijn alle aanwezigen het met elkaar eens: Ja, nee, nee. Bij het antwoord op vraag 2 bestaat twijfel. Na afloop van de middag belooft Malika nog een keer terug te komen op de vragen en de antwoorden.

 

Inleiding

 

Oulfa Rouached (Osmose) is bijzonder verheugd om te zien dat er naast de Afrikaanse vrouwen ook veel hulpverleners aanwezig zijn. Ze bedankt Relinde van der Stouwe (verloskundige) van het KNLV voor het bekendmaken van het seminar bij haar collega verloskundigen. Gezien de samenstelling van de deelnemersgroep belooft het een goed seminar te worden.

 

Oulfa benadrukt het belang van adequate informatievoorziening over meisjesbesnijdenis. Aan de hand van een gesprek dat zij had met een deelneemster aan het seminar in Veenendaal maakt ze duidelijk dat het project door moet gaan. Deze vrouw had gezegd dat zij haar dochters nooit had laten besnijden als ze had geweten wat ze nu wist, na afloop van het tweede seminar. Deze vrouw en andere betrokkenen kunnen gezamenlijk werken aan voorlichting en preventie.

 

Het project Aanpak Meisjesbesnijdenis Gelderland loopt sinds oktober 2006. Naast het organiseren van seminars richt het project zich op onderzoek naar meisjesbesnijdenis in de provincie, trainingen van 8 sleutelpersonen / voorlichtsters, een congres op 30 november 2007, een voorlichtingspakket, een meldpunt en een training voor GGD's gericht op huisbezoeken. Meer informatie is te vinden op www.gelderlandkrijgtkleur.nl in het dossier meisjesbesnijdenis. In de aanloop naar het congres volgt er nog een aparte website over dit onderwerp.

 

Tenslotte spreekt Oulfa de hulpverleners aan op hun mogelijkheden en verantwoordelijkheid om meisjesbesnijdenis bespreekbaar te maken. Een klein duwtje in de rug kan soms grote gevolgen hebben voor een 180 graden gedragsverandering, ondanks sterke culturele tradities, religieuze overtuigingen en sociale druk. We kunnen daarbij leren van ervaringen uit andere landen, waaronder Ethiopië, Somalië en Soedan waar diverse organisaties en overheden werken aan de preventie van meisjesbesnijdenis door middel van campagnes, wetgeving en projecten. Met een aantal daarvan maken we vandaag kennis. Oulfa wenst alle deelnemers veel succes en geeft het woord aan de dagvoorzitter.

 

 

Interviews met Zahra Naleie en Zennu Haele - Michael

 

Malika Elmouridi interviewt Zahra Naleie, VGV- coördinator van de Federatie van Somalische Associaties in Nederland (FSAN) over meisjesbesnijdenis in het algemeen en Zennu Haele - Michael, actief in het Ethiopische Vrouwennetwerk Nederland, over de campagnes in haar geboorteland.

 

Malika:             

Op welke leeftijd worden meisjes besneden?

 

Zahra:

Dat varieert per regio en land, meestal zijn de meisjes tussen de zes en tien jaar oud. In West Afrika worden veel meisjes voor de huwelijksnacht besneden, zij zijn dus ouder. In Soedan zie je dat meisjes al vanaf hun vijfde levensjaar besneden worden.

 

Zennu:

In Ethiopië zie je dat niet alleen Islamitische mensen hun dochters laten besnijden, een meerderheid van de orthodox koptisch christelijke gemeenschap laat zijn dochters vanaf 80 dagen oud besnijden. Bij de Islamitische gemeenschap is het zo dat de ingreep plaatsvindt bij meisjes tussen de zes en acht jaar.

 

Malika:

Waarom laten ouders hun dochters besnijden?

 

Zahra:

Heel vaak wordt de religie, de Islam en de Islamitische traditie en gebruiken als reden genoemd. Dit heet Sunna. Het ideaal van maagdelijkheid, schoonheid en hygiëne speelt hierin een rol. Meisjes kunnen niet trouwen als ze niet besneden zijn, zo ligt het verankerd in de traditie en de cultuur. Er zijn verschillende vormen van besnijdenis: incisie, dichotomie en infibulatie. Tegenwoordig is het zo dat steeds meer mensen kiezen voor de lichtere vormen van besnijdenis.

 

Zennu:

In Ethiopië is de meest gehanteerde vorm incisie. Vaak weten vrouwen niet eens dat zij deze ingreep hebben ondergaan. Met de revolutie heeft de overheid dertig jaar geleden besloten om besnijdenis te verbieden. Alle vrouwen van veertig jaar en ouder zijn besneden, maar hun dochters weten het niet. Het is zo'n taboe onderwerp, vrouwen weten vaak niet wat normaal is en wat niet.

 

Malika:

Hoe kan de traditie zo sterk zijn en blijven?

 

Zahra:              

Wij zijn niet achterlijk, wij zijn trotse mensen. Mannen zeggen dat het een vrouwenzaak is, maar de huwelijkskansen spelen een hele grote rol bij de instandhouding. De mannen willen hun dochters laten besnijden voordat ze gaan trouwen. Langzaam zie je daar wel verandering in komen de laatste tijd.

 

Zennu:             

De moeders houden het in stand. Er is in Ethiopië een regio waarin meisjes niet besneden worden. De mensen die daar vandaan komen worden vaak prostituees genoemd. De traditie is het sterkst op het platteland, maar het gebeurt overal nog. Vooral stiekem, er is veel schaamte over het onderwerp.

 

Zahra:              

Somalië kent een patriarchale gemeenschap. De vader betaalt de ingreep ook. Indirect is de vader dus verantwoordelijk. Vaders spelen een hele grote rol, zij kunnen het gebruik ook verbieden.

 

Zennu:             

In Ethiopië beslissen de vrouwen en de vaders krijgen later te horen dat hun dochters besneden zijn. Het is helemaal een vrouwenzaak. Vrouwen zijn gevoelig en beïnvloedbaar onder hoge sociale druk.

 

Malika:             

Wat betekent het om besneden te zijn?

 

Zahra:              

In Somalië naaien ze de vrouwen na de bevalling weer dicht, dat is vanzelfsprekend. Dat resulteert in menstruatieklachten, chronische pijn, dat hoort er nu eenmaal bij.

 

Zennu:             

Je praat niet over dat gedeelte van je lichaam. Ik wist niet tot mijn 15^e dat vrouwen menstrueren, dat was mij nooit verteld. Mijn zus was zo geschrokken van haar menstruatie dat ze naar het ziekenhuis werd gebracht door mijn moeder. Mijn moeder wist het ook niet. Ik schaamde me dood, ze heeft ter plaatse voorlichting gekregen van de arts. Ik was later blij dat ik geen meisjes kreeg, ik heb twee zonen gekregen.

 

Zahra:              

Ik heb vier dochters van 21, 19, 11 en 8 jaar oud. Geen van hen is besneden. Mijn man wilde eigenlijk de Sunna, de lichte vorm van besnijdenis laten toepassen, maar dat is gelukkig niet gebeurd. Mijn moeder vindt het een probleem, zij heeft me zwaar onder druk gezet. Ondanks dat ik al in Nederland woonde heb ik die druk ervaren, mede vanwege de loyaliteit die ik voel met mijn moeder en de gemeenschap. Ik heb toen ik in Somalië was mijn moeder uitgelegd dat ik in Nederland in de gevangenis kan belanden als ik mijn dochters zou laten besnijden.

 

Malika:

Hoe kunnen we meisjesbesnijdenis voorkomen?

 

Zennu:             

De jonge vluchtelingen uit Ethiopië die in Nederland verblijven zijn allemaal onbesneden. Maar de schaamte is een probleem. Omdat men niet openlijk praat, kan de traditie doorgaan. In Egypte zeggen vrouwen dat ze niet besneden zijn, maar 97% van hen is dat wel. Wat ook vaak gebeurt is dat incisie niet beschouwd wordt als besnijdenis. In Addis Abeba staan overal borden met 'Stop FGM' (stop female genital mutilation). Ook worden er bij campagnes leuzen gehanteerd zoals 'De toekomst van je dochter ligt op school, niet in het huwelijk'. Je ziet mensen met campagne materiaal op scholen lopen. Ondanks deze campagnes, die ook vanuit de overheid gefinancierd worden, kent Ethiopië nog geen aparte wetgeving tegen meisjesbesnijdenis.

 

Zahra:              

De oorlog maakt de campagne in Somalië heel moeilijk, maar je ziet wel duidelijk een verschuiving naar de lichtere vormen van besnijdenis. Je ziet in Somalië dat initiatieven komen van onderaf, vanuit de gemeenschap zelf en niet vanuit de overheid.

 

Malika:             

En hoe gaat het in Nederland met de campagne?

 

Zahra:              

In Nederland is er een sterke beweging ontstaan vanaf 2005. Vanuit de overheid is er een campagne gestart met de GGD's, met de Afrikaanse gemeenschappen, etc. Veel mensen besluiten om hun dochters niet te laten besnijden, maar er zijn ook veel mensen die twijfelen en ervoor kiezen er mee door te gaan. Zij gaan naar het buitenland, naar Syrië of Dubai, of naar Somalië zelf om daar de ingreep (meestal de lichtere vormen) uit te laten voeren. Maar daar ben ik ook tegen. Zelfs incisie, de lichtste vorm, is slecht. Alle vormen en typen besnijdenis zijn slecht en moeten worden afgeschaft.

 

Zennu:             I

n Nederland kun je tot vier jaar gevangenisstraf krijgen als je het doet. Dat is in Ethiopië door de media uitgebreid behandeld.

 

Malika:              

Er is een vraag uit de zaal over seksueel genot en het willen onderdrukken daarvan. Kunnen jullie daar iets over zeggen?

 

Zahra:              

In ieder geval is de heersende opvatting bij zowel mannen als vrouwen dat een gladde, strakke vrouw aantrekkelijk is. Voor wat betreft genot, niet alleen de clitoris zorgt daarvoor, maar gelukkig ook het hoofd en het hart!

 

Zennu:             

Ik weet wat ik voel, maar ik weet ook niet wat ik mis. Gelukkig kan ik wel genieten van seks. Met vriendinnen heb ik er openlijk over gesproken, we hebben zelfs naar elkaar gekeken. Maar toch weet je niet hoe het bij een ander voelt of zou moeten voelen.

 

Malika:

Ik wil jullie bedanken voor jullie openheid en oprechtheid.

 

 

Terugkoppeling Workshops

 

Ger Ceelen (Pharos) stelde de volgende vragen bij de workshop 'Lichamelijke Integriteit' die zij zelf leidde:

 

1.       Wat kunnen we doen om over ons eigen lichaam te beschikken?

2.       Wat is de rol van kennis over ons lichaam, ook bij mannen?

3.       Hoe kun je praten over seks, welke rol hebben ouders daarbij, en echtgenoten?

4.       Hoe ga je om met seksuele voorlichting aan kinderen en welke voorbeelden geef je aan ze mee?

 

Vervolgens hebben de deelnemers aan de workshop over deze vragen gesproken en ervaringen met elkaar uitgewisseld.

 

Oulfa Rouached (Osmose) vertelt over de workshop 'meisjesbesnijdenis en religie' van islamoloog dr. Ö Hidir:

• De meeste Somalische vrouwen waren bij deze workshop aanwezig;
• Ze spraken met de islamoloog over de overleveringen van de profeet (Hadif), de Koran en de Sunna. In de Koran staat niets over meisjesbesnijdenis, in de Sunna zijn door tekstgeleerden twee hadiths aangetroffen die gaan over dit onderwerp, maar deze hadiths zijn 'zwak' omdat ze anders geïnterpreteerd zouden kunnen worden vanwege het feit dat er teveel overleveraars zijn geweest;
• De profeet heeft het volgende gezegd tegen een meisjesbesnijdster volgens die hadith (Medina periode): 'Ga niet te diep, kort snijden is beter voor man én vrouw als je het toch wilt doen'
• De conclusie uit de workshop is dat meisjesbesnijdenis een culturele traditie is, het is geen religieuze plicht of deugd. Dr. Hidir benadrukt dat een meerderheid van de moslims niet besneden is en hij sluit af met de constatering dat de profeet zelf zijn dochters niet liet besnijden. Waarom zou je het dan wel doen?

 

Nassira Mahnin (Osmose) vertelt over de workshop 'Taboedoorbreking versus instandhouding' die geleid werd door Zahra Naleie:

 

• Zahra dacht vroeger dat alle vrouwen besneden waren. Pas op de middelbare school kwam ze er achter dat dat niet zo was. De familie heeft veel invloed op het gebruik. In Nederland is de Somalische gemeenschap op dit moment met elkaar in gesprek over dit onderwerp en met de bestrijding van meisjesbesnijdenis.
• In de workshop hebben de deelnemers gekeken naar filmfragmenten van een documentaire van de World Health Organisation (WHO). Daarin wordt aandacht besteed aan andere vormen van vrouwenonderdrukking, zoals het vastbinden van voeten van Chinese vrouwen. Het vergt veel tijd en energie om zulke tradities te bestrijden.
• Vervolgens heeft Zahra uitgelegd dat de aanpak van meisjesbesnijdenis in Somalië een geïntegreerde aanpak vergt waarbij het voortdurende conflict, de armoede en een gebrek aan basisvoorzieningen zoals water en elektriciteit aandacht vergen.
• Tenslotte constateert Zahra dat er in Nederland veel gaande is om bekendheid te geven aan campagnes en projecten ter preventie. Meer nog dan in andere Europese landen is er in Nederland een gevoel van urgentie ontstaan.

 

Milleke de Neef (Rutgers Nisso Groep) doet verslag van de workshop 'Meisjesbesnijdenis en de wet' die geleid werd door de juriste Shamsha Said:

 

Shamsha heeft in een interactieve workshop vragen beantwoord van de deelnemers over wetgeving, straffen en voorlichting. Enkele eyeopeners:

 

• In Nederland is meisjesbesnijdenis verboden sinds 1993;
• Sinds vorig jaar is het laten besnijden van je kind in het buitenland ook strafbaar gesteld;
• Meisjes kunnen tot hun 33^e levensjaar nog aangifte doen waarna vervolging kan plaatsvinden.

Dit laatste punt maakte veel los bij de deelnemende vrouwen. Een enkeling maakte voor de grap de opmerking "Ik ga mijn dochter omkopen!". Daarna werd de vraag besproken of en hoe je mensen kunt straffen voor iets waarvan ze niet wisten dat het verboden was.

 

Afsluiting

 

Malika komt tenslotte nog een keer terug op de quizvragen die aan het begin van het seminar gesteld zijn:

1.       Zijn alle vormen van meisjesbesnijdenis in Nederland verboden?

2.       Is meisjesbesnijdenis onherstelbaar?

3.       Wordt meisjesbesnijdenis net als jongensbesnijdenis in Nederlandse ziekenhuizen uitgevoerd?

4.       Is meisjesbesnijdenis een religieuze plicht?

 

Het antwoord op vraag 1 kennen we: ja. Het antwoord op vraag 2 is niet eenduidig. Het ligt er volgens de deelnemers aan hoe je het benadert. Als je geaccepteerd hebt hoe je bent dan kun je herstellen. De herinnering is blijvend, maar psychisch herstel is mogelijk. Lichamelijk herstel van besnijdenis is mogelijk bij sommige lichtere vormen. Dan kan een hersteloperatie uitkomst bieden. Dit alles neemt de pijn en het verlies niet weg. Het antwoord op vraag 3 is duidelijk: Nee, dat gebeurt niet. Het antwoord op vraag 4 levert een anekdote op van een deelnemer. Zij ging op huisbezoek bij een Soedanese vrouw die haar vroeg of besnijdenis strafbaar was. Deze vrouw wilde dat graag bevestigd zien voordat ze op reis ging naar Soedan. Daarnaast wilde ze ook weten hoe het zat met het geloof en de Sunna, zodat ze kon uitleggen dat de profeet het niet zo gewenst en bedoeld heeft.

 

Naar aanleiding van dit laatste punt benadrukt de heer Hidir nogmaals het belang van kennis over dit thema en de bronnen. Shamsha kondigt een conferentie aan die op 11 september plaatsvindt over de Sunna. Deze bijeenkomst wordt georganiseerd door Pharos, Rutgers Nisso Groep, de Islamitische Universiteit Rotterdam en FSAN.

 

Tenslotte geeft Malika twee deelnemers de mogelijkheid nog te reageren op het seminar:

 

"Het was interessant om te horen wat er speelt in de wereld die ons, westerse hulpverleners, grotendeels onbekend is. Verandering heeft tijd nodig. Vertel je dochters dit verhaal"

 

"Mijn dochter is getrouwd en heeft twee kinderen. Haar dochter is besneden en ze vond het niet goed. Daarom is het goed om de kleinkinderen dit niet te laten ondergaan."

 

Malika roept de deelnemers op om in gesprek te blijven over dit onderwerp en ze prijst de aanwezigen voor de openheid en het respect waarmee er gesproken en geluisterd is. Er zijn bloemen en de deelnemers blijven nog lang in het wijkcentrum om na te praten.

 

 

Igor van der Vlist

26 juli 2007